پس از نزدیک به دو دهه مذاکرات، اولین معاهده الزامآور جهانی برای حفاظت از حیات دریایی در آبهای بینالمللی به اجرا درآمد. این توافق که با نام معاهده مناطق فراساحلی یا Biodiversity Beyond National Jurisdictions (BBNJ) شناخته میشود، حدود دو سوم از مساحت اقیانوسهای جهان را که خارج از حوزههای قضایی ملی قرار دارند، تحت پوشش قرار میدهد.
این معاهده ۱۲۰ روز پس از تصویب توسط ۶۰ کشور در سپتامبر به مرحله اجرا رسید. تا ژانویه، ۸۳ کشور آن را تصویب کردهاند که شامل قدرتهای بزرگ دریایی مانند چین و ژاپن نیز میشود.
اقیانوسهای آزاد با تهدیداتی نظیر شیلات مخرب، حملونقل دریایی، آلودگی پلاستیکی، صید بیرویه و استخراج عمیق دریایی روبرو هستند که تغییرات اقلیمی این مشکلات را تشدید کرده است. در حال حاضر تنها حدود یک درصد از این مناطق محافظت شدهاند.
کشورهای عضو معاهده میتوانند پیشنهادهایی برای ایجاد مناطق حفاظتشده دریایی ارائه دهند. این مناطق ممکن است شامل مناطقی مانند کوههای زیرآبی امپراطور در شمال اقیانوس آرام یا دریای سارگاسو در اقیانوس اطلس باشند.
از جمله تعهدات فوری کشورهای تصویبکننده همکاری در زمینه علم و فناوری اقیانوسها و کمک به کشورهای در حال توسعه برای مشارکت در مدیریت اقیانوسها است. همچنین شرکتهایی که فعالیتهایی با تاثیر منفی بر حیات دریایی دارند باید ارزیابی اثرات زیستمحیطی مطابق با استانداردهای معاهده انجام دهند.
علاوه بر این، کشورها موظفند نتایج تحقیقات مرتبط با موجودات دریایی که قابلیت استفاده تجاری دارند را به دیگر اعضا اطلاع داده و یافتهها را به اشتراک بگذارند. آنها همچنین باید اهداف حفاظتی معاهده را در سازمانهای بینالمللی مرتبط با فعالیتهای دریایی ترویج کنند.
با وجود اینکه نهادهای کلیدی معاهده هنوز در حال شکلگیری هستند، کشورها میتوانند فوراً آمادهسازی پیشنهادهای مربوط به مناطق حفاظتشده را آغاز کنند. نخستین کنفرانس طرفین معاهده ظرف یک سال آینده برگزار خواهد شد تا جزئیات عملیاتی آن تعیین شود.
تا کنون ۱۴۵ کشور این معاهده را امضا کردهاند اما برخی کشورهای مهم مانند استرالیا، نیوزیلند، ایالات متحده و بریتانیا هنوز آن را تصویب نکردهاند. این کشورها به عنوان ناظر میتوانند حضور داشته باشند اما حق رای ندارند.
کارشناسان معتقدند موفقیت این معاهده وابسته به پیوستن اکثریت قریب به اتفاق کشورهای جهان است تا همانند توافق پاریس درباره تغییرات اقلیمی، بتواند تاثیرگذاری لازم را داشته باشد.
