زبان بونورونگ که زمانی در مناطق اطراف خلیج پورت فیلیپ تا کوه باو باو در غرب گیپسلند و بخش غربی جنوب گیپسلند تا ساحل باس رایج بود، بیش از یک قرن است که به طور کامل فراموش شده است. اکنون گروهی متشکل از زبانشناسان، بزرگان و جوانان جامعه بونورونگ در تلاش برای بازگرداندن این زبان به زندگی روزمره هستند.
آنتی گیل داوسون، یکی از بزرگان این جامعه که به «قوی سیاه» مشهور است، عضو گروه زبانی نگواک نگول شورای زمین بونورونگ است. این گروه با استفاده از منابع تاریخی قرن نوزدهم و اسناد مکتوب، لغات زبان را گردآوری کرده و دیکشنری جامعی تهیه میکند که میتواند به عنوان منبع آموزشی و مرجع نامگذاری مکانها مورد استفاده قرار گیرد.
جاش ون ده ون، زبانشناس این شورا، توضیح داد که بازسازی زبان نیازمند بررسی دقیق اسناد پراکنده داخلی و بینالمللی، تحلیل تلفظها و تطبیق آنها با سایر زبانهای بومی منطقه است. او افزود که برخی کلمات اشتباهاً به زبانهای دیگر نسبت داده شدهاند که این مسئله کار را پیچیدهتر کرده است.
زبان بونورونگ ویژگیهای خاصی دارد که آن را از زبانهای همسایه متمایز میکند؛ برای مثال درصد شباهت واژگان آن با زبان ویوروژنگ تنها حدود ۳۰ درصد است که کمتر از تفاوت میان انگلیسی و فرانسوی است. همچنین وجود خوشههای همخوان در این زبان بیشتر از سایر زبانهای محلی است.
اعضای جامعه بونورونگ در مراسم مختلف از جمله اعلامیههای رسمی به این زبان سخن میگویند تا آن را زنده نگه دارند. آنتی گیل داوسون بیان کرد که دیدن کودکان خردسال هنگام تمرین کلمات بومی بسیار دلگرمکننده است.
علاوه بر حفظ واژگان قدیمی، گروه کاری اخیراً برای نامگذاری پرندهای مانند پنگوئن که ارتباط فرهنگی قوی با جزیره فیلیپ دارد، واژهای جدید ساختهاند. آنها این پرنده را «پرنده مادر-پدر» نامیدند تا داستان مراقبت والدین از تخمها را در قالب کلمه حفظ کنند.
این پروژه نمونهای از تلاش جمعی برای جبران خسارات ناشی از استعمار و احیای هویت فرهنگی جوامع نخستین است.
